| bubamavica |
|
|
 |
Joined: 21-09-2009 14:42:22
Posts: 12
Location: |
|
|
|
|
|
Obrtna sredstva
Obrtna sredstva preduzeća predstavljaju imovinu preduzeća i deo poslovnih sredstava koja se u celosti utroše u procesu reprodukcije preduzeća. Pod obrtnim sredstvima se smatraju ona poslovna sredstva koja se jednokratnim upotrebama troše u poslovnim procesima preduzeća i čija se supstanca (vrednost) menja najmanje jednom godišnje. Njihov vek upotrebe je kraći od jedne godine. Po ovoj odrednici se razlikuju obrtna i osnovna sredstva.
Pretežni deo obrtnih sredstava čine predmeti rada. Kategorija obrtnih sredstava je, šira od predmeta rada. Pored predmeta rada u obrtna sredstva se ubrajaju i novčana sredstva, gotovi proizvodi, potraživanja i sl. Obrtna sredstva čine i deo osnovnih sredstava male vrednosti i roka trajanja do godinu dana.
Deo predmeta rada se fizički transformiše u novi proizvod i čini njegovu supstancu, a jedan deo služi stvaranju novih proizvoda. To su raznovrsni pomoćni i sporedni materijali. Novčana sredstva i potraživanja prate tokove procesa rada i poslovanja preduzeća.
4.4.1. Kruženje obrtnih sredstava
Obrtna sredstva se u jednom proizvodnom ciklusu količinski utroše i vrednosno ulaze u nove proizvode. Ona se troše jednokratnom upotrebom.
Obrtna sredstva stalno kruže u procesu poslovanja preduzeća. To kruženje se može prikazati na sledeći način.
Ciklus obrtanja sredstava započinje novcem, koji služi za kupovinu sirovina, repromaterijala i drugih materijala potrebnih za rad i poslovanje preduzeća. Uz pomoć ostalih faktora reprodukcije (radna snaga i osnovna sredstva) stvara se gotov proizvod ili usluga. Gotovi proizvodi se prodaju – realizuju na tržištu – i za to se dobijaju novčana sredstva, koja se, ponovo, upotrebljavaju za nabavku predmeta rada i drugih faktora proizvodnje. Na taj način se zatvara krug kretanja obrtnih sredstava preduzeća.
Slika 4.3. Kruženje obrtnih sredstava (str. 133)
Kruženje sredstava, odnosno stalno pretvaranje imovine preduzeća iz jednog u drugi oblik, sve do pretvaranja u polazni oblik, odredjeno je poslovnim procesom i delatnošću preduzeća. Medjutim, iako kružno kretanje obrtnih sredstava iz jednog u drugi oblik sve do pretvaranja u polazni oblik predstavlja celovit poslovni proces, u svakoj fazi poslovnog procesa ovo kretanje odvija se pod različitim uslovima vezivanja i korišćenja sredstava.
Gomilanjem obrtnih sredstava u jednom obliku, povećavaju se i ukupne potrebe preduzeća za obrtnim sredstvima. Preduzeće može imati raspoloživa obrtna sredstva jednaka ukupno potrebnim, ali se, zbog poremećaja u njihovoj strukturi, može pojaviti nedostatak raspoloživih obrtnih sredstava. Shodno tome, prelaz obrtnih sredstava iz jednog oblika u drugi, odnosno njihovo transformisanje, od velikog je značaja za ekonomiju svakog preduzeća. pa se mora neprekidno pratiti i analizirati.
4.4.2. Vrste i klasifikacija obrtnih sredstava
Obrtna sredstva se mogu klasifikovati: prema ulozi u ciklusu poslovanja preduzeća, prema izvorima, načinu pribavljanja, vremenskom angažovanju i dr.
Prema ulozi koju vrše u ciklusu proizvodnje, obrtna sredstva se mogu podeliti na:
1. sredstva u materijalnom obliku
2. sredstva u novčanom obliku;
3. sredstva u obliku prava.
Obrtna sredstva u materijalnom obliku čine: sirovine i ostali materijali za proizvodnju, nedovršena proizvodnja i poluproizvodi, zalihe gotovih proizvoda, inventara i ambalaže.
Sirovine i ostali repromaterijali javljaju se u obliku osnovnih, pomoćnih, energetskih i potrošnih materijala. Prema stepenu izvršenja obrade predmeti rada se pojavljuju u vidu materijala, poluproizvoda, delova i nedovršenih proizvoda. Prema svrsi kojoj služi reprodukcioni materijal može biti osnovni, pomoćni i sporedni. Osnovni materijal ulazi naturalno u proizvod i čini njegovu osnovnu supstancu.
Za razliku od materijala koji je već bio predmet odredjene delatnosti, sirovine su predmeti uzeti iz prirode, koji nisu pretrpeli bitne promene. Sirovine su predmeti rada u ekstraktivnoj industriji i poljoprivredi (rude, nafta, pamuk i dr.), dok je materijal predmet rada u preradjivačkoj industriji.
Pomoćni materijal služi kao dodatak osnovnom materijalu ili kao sredstvo za održavanje. Pojavljuje se kao:
* pomoćni materijal izrade, koji se upotrebljava za
* održavanje čistoće prostorija i dr;
* ambalaža, koja služi za čuvanje, pakovanje i otpremu robe.
Ambalaža se pojavljuje kao odvojiva (povratna) koja duže traje i vraća se proizvodjaču ili trgovini, i kao neodvojiva, koja se zaračunava odjednom u cenu koštanja.
Goriva predstavljaju posebnu vrstu pomoćnog materijala, koji služi kao dodatak osnovnom materijalu za pokretanje sredstava za rad ili za stvaranje potrebnih uslova za odvijanje procesa rada. Tako postoji tehnološko gorivo, koje se dodaje osnovnom materijalu, da u njemu izazove odredjene promene i energetsko gorivo koje služi kao izvor energije.
Poluproizvodi su predmeti rada na kojima nisu izvršene sve faze obrade. Po stepenu dovršenosti poluproizvodi se nalaze izmedju materijala i gotovih proizvoda. Oni moraju biti izradjeni u samom preduzeću ili kupljeni od drugih preduzeća.
Nedovršeni proizvodi su predmeti rada na kojima je započeto, ali nije dovršeno tehnološko kompletiranje proizvoda. U preduzećima sa dužim ciklusom proizvodnje nedovršena proizvodnja je značajno prisutna. Ova proizvodnja se naziva proizvodnjom u toku.
Gotovi proizvodi predstavljaju rezultat proizvodne delatnosti preduzeća koji treba da zadovolji odredjene lične ili proizvodne potrebe, a realizuju se na tržištu.
Obrtna sredstva u novčanom obliku, javljaju se kao gotov novac u blagajni i žiro-računima, a namenjen je za kupovinu raznovrsnih sredstava potrebnih za poslovanje preduzeća, ili pak odredjene finansijske transakcije preduzeća.
Novčana sredstva čine i devizna sredstva preduzeća u bankama, kao i raznovrsna potraživanja po osnovu prodaje i finansijskih aranžmana preduzeća.
Obrtna sredstva u obliku prava javljaju se u vidu potraživanja od kupaca, za isporučenu, a nenaplaćenu robu.
Licence koje se isplaćuju na teret troškova poslovanja se takodje ubrajaju u obrtna sredstva koja se stiču po osnovu odredjenih prava.
Prema načinu pribavljanja i njihovom korišćenju obrtna sredstva mogu biti kreditno trajna, tj. sredstva za obavljanje redovnog poslovanja i obrtna sredstva za investiciona ulaganja. Po pravilu potrebu za povremenim obrtnim sredstvima preduzeće pokriva iz sredstava bankarskih kredita.
Trajna obrtna sredstva preduzeća obrazuju izdvajanjem iz dobiti ili iz sredstava kredita. Trajna obrtna sredstva mogu se obrazovati i iz sredstava dotacije osnivača, koja ovaj daje pri osnivanju preduzeća ili u toku njegovog poslovanja. Trajna obrtna sredstva (osim onih iz kredita), ulaze u poslovni fond preduzeća i potrebno ih je namenski koristiti.
4.4.3. Koeficijent obrta kao pokazatelj cirkulacije obrtnih sredstava
Sa stanovišta ekonomije i finansiranja preduzeća, potrebno je da se proces poslovanja odvija kontinualno i što brže. Zbog toga se prati brzina obrtanja obrtnih sredstava i u tu svrhu izračunava koeficijent obrta. Sagledavanje brzine obrtanja obrtnih sredstava je značajno za ocenjivanje poslovanja obrtnim sredstvima u preduzeću.
Odnos izmedju utrošenih i korišćenih obrtnih sredstava predstavlja brzinu obrtanja tih sredstava u odredjenom periodu. Brzina obrtanja ukupnih sredstava preduzeća dobija se uporedjivanjem ostvarenog prometa sa prosečnim stanjem korišćenih, odnosno angažovanih obrtnih sredstava. Pod pojmom obrta podrazumeva se odnos dveju veličina od kojih jedna predstavlja kretanje sredstava, a druga je odredjena prosečnim stanjem obrtnih sredstava.
Najjednostavniji način izračunavanja prosečnog stanja obrtnih sredstava je kada se početno stanje i konačno stanje obrtnih sredstava saberu i podele sa 2. Medjutim, u slučajevima značajnih oscilacija tokom godine, zbog neravnomernog nabavljanja materijala i izrade i prodaje gotovih proizvoda, prosečno korišćena obrtna sredstva se mogu utvrditi na sledeći način:
(Početno stanje + 12 mesečnih stanja) / 13
Koeficijent obrta ukupnih obrtnih sredstava predstavlja meru za ocenu uspešnosti upravljanja ukupnim obrtnim sredstvima. Utvrdjuje se iz odnosa sledećih veličina:
(Ukupan prihod po ceni koštanja) / (Prosečno korišćena obrtna sredstva)
Koeficijent obrta pokazuje koliko se puta obrtna sredstva obrnu u toku nekog vremenskog perioda (najčešće u toku jedne godine). Obično se smatra da je preduzeće uspešnije ukoliko je koeficijent obrta veći. Ukoliko je obrt sredstava veći, utoliko je neophodno manje angažovati sredstva za izvršenje odredjenih poslovnih ciljeva i obrnuto. Medjutim, visok koeficijent obrta može biti posledica malih zaliha i nedovoljnih narudžbina za njihovo obnavljanje. Nasuprot tome, nizak koeficijent obrta može ukazivati na sporu cirkulaciju obrtnih sredstava i pojavu nekurentnih zaliha.
Vreme trajanja obrtanja ukupnih obrtnih sredstava utvrdjuje se deljenjem broja dana u godini sa koeficijentom obrta. Ono predstavlja broj dana u kojima je odredjena masa sredstava vezana u pojedinim oblicima obrtnih sredstava.
Brža cirkulacija obrtnih sredstava ili veći koeficijent obrtanja, obezbedjuju preduzeću kvalitetnije poslovanje. Veći koeficijent obrta omogućava da se isti obim proizvodnje finansira sa manje sredstava. Manja količina utrošenih sredstava smanjuje ukupne troškove preduzeća, čime se povećava njegova ekonomičnost poslovanja. Bržim obrtom sredstava preduzeća moguće je sa istom masom angažovanih sredstava finansirati veći obim poslovanja, što pozitivno utiče na finalni rezultat i cilj preduzeća a to je masa dobiti. |
IP Logged
|
|
