Seminarski radovi i diplomski radovi

1. NASTANAK I POJAM MIKROEKONOMIJE

Početak razvoja mikroekonomije vezuje se za pojavu i razvoj marginalističkog pravca ekonomske misli.

Marginalistički pravac ekonomske misli nastaje sedamdesetih godina devetnaestog veka. Utemeljivač ovog pravca bio je engleski ekonomista Dževons (1835-1882). Zbog toga se marginalistički pravac često naziva „Dževonsova revolucija“. Istovremeno sa Dževonsom u Engleskoj, u Austriji se pojavljuje Menger, a u Švajcarskoj Valras.

Marginalistički pravac ekonomske misli se razvrstava po nacionalnom kriterijumu i gradovima iz kojih potiču glavni predstavnici. U tom smislu izdvajaju se sledeće škole marginalističkog pravca ekonomske misli: 1) bečka (psihološka) škola, 2) lozanska (matematička) škola, 3) maršalijanska (kembridžka, neoklasična) škola i 4) savremena post-maršalijanska (neoklasična) mikroekonomska analiza.

Maršalijansku školu, odnosno maršalijanski sistem mikroekonomske analize, korigovali su i usavršavali teoretičari monopolske ili nepotpune konkurencije, a posebno ekonomista Hiks. Korekcije su išle u pravcu uskladjivanja maršalijanskog sistema mikroekonomske analize sa savremenim sistemom makroekonomske analize. Tako korigovana savremena post-maršalijanska (neoklasična) mikroekonomska analiza postaje sastavni deo opšteg sistema savremene ekonomske analize, odnosno kako bi to Samjuelson nazvao, postaje sastavni deo neoklasične sinteze.

Na početku druge polovine dvadesetog veka opšti sistem savremene ekonomske analize kretao se u pravcu sinteze dve njene osnovne oblasti: 1) makroekonomske analize obima proizvodnje, zaposlenosti i stabilnosti cena i 2) mikroekonomske analize cena (pa prema tome, i tržišta i troškova) i raspodele, odnosno formiranja dohodaka: ličnih dohodaka od rada (nadnica), profita, rente i kamate. Ovu sintezu Samjuelson naziva „neoklasičnom sintezom“, odnosno „neoklasičnom ekonomikom“. P. A. Samjuelson, Economics, New York, McGrow-Hill, 1948, 7. izd., 1967, str. 196.

Savremena post-maršalijanska (neoklasična) mikroekonomska analiza predstavlja poslednju stepenicu u razvoju marginalističke ekonomske misli koja je počela sedamdesetih godina devetnaestog veka.

Britanski klasici, Adam Smit i David Rikardo, zastupali su u ekonomiji objektivnu teoriju vrednosti, odnosno teoriju radne vrednosti. Revolucionarnost marginalističkog pravca ekonomske misli („Dževonsova revolucija“) u odnosu na prethodne ekonomske teoretičare, sastoji se u tome što ovaj pravac ekonomiji prilazi sa suprotnog stanovišta. Ekonomisti marginalističkog pravca zastupaju subjektivnu teoriju vrednosti.

Za klasike je bitna ponuda robe. Oni smatraju da roba dobija vrednost u proizvodnji i odredjena je količinom rada koja je utrošena za njenu proizvodnju. Marginalisti smatraju suprotno. Analiziraju isključivo razmenu, odnosno tržišna kretanja. Odgovore u vezi sa odredjivanjem vrednosti, odnosno cene proizvoda, traže na strani tražnje, tj. potrošnje. Po njima vrednost proizvoda odredjuje subjektivna ocena potrošača o korisnosti odredjenog proizvoda. Potrošač je subjekt tržišnih zbivanja. Ekonomski interes potrošača odredjuje kretanje tražnje, ponude i cena. 

Marginalistički ekonomski pravac analizira ponašanje potrošača na tržištu u odnosu na marginalne (granične) veličine. Po marginalnim veličinama ovaj pravac je i dobio naziv marginalistički pravac.

Jedna od marginalnih veličina je marginalna korisnost. Kada potrošač kupuje odredjeni proizvod, on plaća korisnost tog proizvoda. Kupovaće svaku narednu jedinicu tog proizvoda koja za njega ima korisnost. Prvu narednu jedinicu proizvoda koja za konkretnog potrošača nema korisnost, on neće da kupi. Korisnost koju je za potrošača imala poslednja kupljena jedinica odredjenog proizvoda zove se marginalna korisnost. Budući da sledeća jedinica odredjenog proizvoda za konkretnog potrošača nema korisnost, korisnost poslednjeg kupljenog proizvoda je granična. Zbog toga je ta korisnost dobila naziv granična, odnosno marginalna korisnost. Marginalna korisnost je manja od korisnosti koje su imale sve prethodno kupljene jedinice odredjenog proizvoda, ali je ipak korisnost za koju je potrošač platio neku cenu.